Cerámicas, ferramentas e outros achados no Monte dos Remedios.

O xacemento do Monte dos Remedios exténdese por un outeiro e as súas ladeiras adxacentes situadas entre os 50 e os 120 metros de altitude, no Concello de Moaña.

O lugar viuse afectado polas obras de construción do enlace de Cangas co Tramo II da Vía de Alta Capacidade do Morrazo. O trazado do vial de enlace atravesaba unha dorsal situada a 84 metros de altitude no tramo medio-inferior da ladeira Noroeste do Monte dos Remedios, ocupando unha superficie de 130 metros de lonxitude e 150 metros de ancho por riba das terras de cultivo dun val litoral. 

Pedras e ferramentas do Monte dos Remedios.

Atopáronse 755 pezas elaboradas en pedra, feitos 656 delas con materiais locais e a través da talla. A materia prima é maioritariamente cuarzo seguido de lonxe por cristal de rocha, sílex e cuarcita.

Na tipoloxía, as rochas simples son as predominantes, aínda que tamén as atopamos retocadas, sendo un retoque abrupto o máis común. En consecuencia, a maioría dos núcleos atopados adicáronse á extracción de lascas. Entre as pezas retocadas observamos cinco perforadores, oito buriles, catro denticulados, seis muescas, dúas regadeiras, once raspadores, un trapecio e un segmento de círculo. Chama a atención que so aparecese unha punta de frecha de base recta fabricada en pizarra. 

Pola contra, o grupo máis numeroso, o das rochas simples, está composto maioritariamente por elementos de muíño manual, dos que dez correspóndense coa parte dormente. Todos están fragmentados e feitos de granito. Tamén hai 35 moventes elaborados no mesmo material, salvo en tres ocasións. Chama a atención a case completa carencia de instrumental vinculado á talla e transformación da madeira. 

Dentro das pezas pulimentadas figuran un canto de cuarcita feito mediante piqueteado e pulimento que poderíamos encadrar no grupo de obxectos culturais de adscrición megalítica. O exemplar procede do sector central do xacemento e apareceu no fondo dun buraco de poste anterior estratigraficamente ao fogar situado sobre o pavimento da zona centrar, outorgándolle unha data anterior ao primeiro cuarto do III milenio.

A outra peza de interese é un canto de granito de pequeno tamaño, cunha forma xeral elíptica e sección transversal aplanada, presentando un pulimento superficial total. Aprécianse no seu perímetro dous pares de muescas bastante profundas, dispostas de forma simétrica a outras dúas, menos pronunciadas que, en conxunto, dotan ao artefacto duns rasgos groseiramente antropomórficos. Desafortunadamente, provén xunto con outros materiais dun contexto secundario. A morfoloxía mostra claras concomitancias cos “ídolos” de tipo Argalo presente nos sepulcros de corredor de Cova da Moura (Noia, A Coruña) e Dombate (Cabana, A Coruña). Ao mesmo tempo, a profundidade das muescas sinalando un nítido despiece anatómico, achega noso exemplar ao tipo Illa, definido na sepultura do corredor do mesmo nome (Mazaricos, A Coruña). De todos xeitos, a peza dos Remedios distínguese dos exemplares mencionados pola súa aparición nun poboado e polo seu tamaño inferior. 

A riqueza da cerámica do Monte dos Remedios.

Cerámicas, ferramentas e outros achados no Monte dos Remedios. - Captura de pantalla 2023 03 25 a las 16.14.02
A colección de fragmentos cerámicos dos Remedios mostran varios rasgos comúns: unha certa preocupación no acabados exteriores das pezas, o gusto pola decoración plástica que substitúe aos modelos decorativos incisos e impresos, a presenza de perfiles en “S” xunto co eventual aumento nas capacidades dos recipientes (consecuencia do incremento do grosor das paredes) e a significativa aparición de fondos planos dentro deste repertorio.

O conxunto de material cerámico de adscrición prehistórica dispoñible no xacemento componse dun total de 2 063 fragmentos, dos que 1 821 son fragmentos lisos e 242 fragmentos decorados. Trátanse na súa totalidade de cerámicas de factura manual que, a pesar de mostrar algúns contrastes significativos, presentan en xeral acabados relativamente ben coidados entre os que dominan as superficies alisadas e en menor medida os bruñidos. A partir do número total de bordes recuperados (168) realizouse un estudo mínimo das súas características morfolóxicas, o que unido ás tarefas de reconstrución, permite estimar unha colección cerámica composta por 144 xerras das que 42 están decoradas. 

Con respecto á cor, a maioría mostra unhas gradacións tonais que comprenden as tons vermellas vivas, marróns e grises de natureza redutora. Son pastas areosas e fráxiles vinculadas a recipientes de gran tamaño. Outro grupo (7%) está ligado a decoracións campaniformes con tons ocres e alaranxadas sobre superficies depuradas, desgrasantes finos, pastas moi compactas e un acabado coidado que adóitase traducir en superficies externas brillantes. As decoracións tipo Penha vincúlanse son pastas grisáceas e negras de alto contido en cuarzo e micas. A este tipo de decoración vincúlase outro grupo (6%) que oscila entre os amarelos pálidos, alaranxados, vermellos e ocres e asóciase a pastas con abundancia de elementos non plásticos (cuarzos e micas) de gran tamaño, cun aspecto groseiro e deficiente acabado. Xa por último, un 8% do total mostra tons pardas ou negruzcas en superficies micáceas e/ou cuarcíticas, a veces alisadas ou bruñidas, aínda que a maior parte de estas pezas aparece sen ningún tipo de tratamento.

Dende o punto de vista decorativo, a incisión é a técnica mellor representada do conxunto (40% do total), xa sexa de tipo punzante, acanalada ou arrastrada. A impresión campaniforme sitúase en segundo lugar (22% do total), destacando o emprego de matriz (peite e cuncha) ou mediante punzón simple. En terceiro lugar está a cerámica inciso-impresa (12% do total), composta maioritariamente por triángulos incisos recheos de puntos impresos e variantes das organizacións metopadas. O grupo das impresas non campaniformes supón o 10% e o puncionado aparece como a técnica máis empregada. No quinto lugar aparece a decoración plástica (8% do total) e, cerrando a colección, un elenco de pezas que mostran diversas técnicas combinadas ou a presenza de incisión boquique, alcanzando aproximadamente o 8% do total.  


Bibliografía
  • Fábregas Valcarce, R., Bonilla Rodríguez A. & César Vila, M. (2007). Monte dos Remedios (Moaña, Pontevedra). Un asentamiento de la prehistoria reciente. Tórculo Edicións, Santiago de Compostela. 

Galería de imaxes

Documentación

Arquivos

Audios

Vídeos

Ubicación